U zult zich die uitspraak van Trump in de titel nog wel herinneren, neem ik aan?
Dat was de uitspraak waarop Rutte reageerde met zijn 'Daddy' opmerking. Een reactie van Rutte die Trump een glimlach ontlokte. Was het een 'wrede glimlach'? Pedagogie is tegenwoordig een wetenschap. Dat wil zeggen, je kunt je inschrijven voor een studie aan de universiteit, of een hoge-school, en na de voltooide studie ben je 'expert'. Trump heeft die studie gemist. Zijn benadering is overduidelijk 'niet van deze tijd'.
Rutte is uit ander hout gesneden, en tot achter de komma wél 'van deze tijd'. Derhalve ga ik er vanuit dat Rutte totaal niet begreep wat Trump bedoelde. En dan was Trump's glimlach een 'wrede glimlach'. Want de 'Orange Man' stond op het punt om hem te laten vallen als een baksteen. 'Zoek het maar uit, Mark!' Hoewel die pedagogische benadering in generaliserende termen wordt gezien als kenmerkend voor een 'masculine' benadering van het opvoedingsvraagstuk, omdat de 'almachtige' ouder welbewust weigert om tussenbeide te komen terwijl de kinderen met elkaar op de vuist gaan, kun je het ook typeren als een 'volwassen' benadering. Het hangt er vanaf of je er vanuit mag gaan dat de vechtende kinderen er iets van leren, of dat je 'klaar' bent met die kinderen.
Het is de benadering van 'volwassen' ouders die hun kinderen willen leren dat er een moment zal zijn waarop ze niet langer op hun ouders terug kunnen vallen. En dat ze dan maar beter geleerd kunnen hebben hoe ze zich staande moeten houden in een onberekenbare omgeving. 'Ogen in je achterhoofd', en geen 'Domme Dingen' doen. Niet iemand uitdagen die een paar maatjes te groot is voor jou. Wat niet exclusief verwijst naar fysieke afmetingen en spierkracht, maar naar alle denkbare 'vaardigheden' die een 'gezworen vijand' in kan brengen om jou in het zand te doen bijten.
Gisteren zat ik na te tafelen met één van mijn zoons, die weg wil uit Nederland, weg wil uit Europa, omdat hij vreest voor toenemende chaos en oorlog. Tegelijk benauwd het hem dat de chaos en de dreiging van oorlog, of actuele gewapende strijd, zich als een olievlek lijkt uit te breiden. Waar kan je nog naartoe zonder te moeten vrezen voor een 'Mes in je Rug'? Zonder bang te hoeven zijn voor een roversbende die het gemunt heeft op je bezit, opererend als een 'overheid'? Welke samenleving, welk land voelt nog aan als een 'warm bad'?
Uitstekende vraag. Ik zou willen dat ik het antwoord wist. In de basis zijn landen die opzichtig gehecht zijn aan de 'Rule of Law', wars van 'Rules Based' initiatieven om een bepaalde uitkomst te bevorderen, in elk geval stabieler, en betrouwbaarder. Maar de 'Laws' zelf kunnen je dwingen tot concessies als je de vrijheid om 'jezelf te zijn' beschouwt als het hoogste goed, en je recht. Ook internationaal zijn zulke landen feitelijk een 'open boek'. Ze waarschuwen tegenstanders die zich opdringerig gedragen luid en duidelijk voor de risico's van (voor hen) onacceptabel gedrag, maar als er geen bereidheid is om er in overleg uit te komen, dan gaan ze 'los'. Dus je kunt ook niet stellen dat je daar volkomen veilig bent. En waar die landen zich genoodzaakt zien om naar de wapens te grijpen, zal uiteindelijk ook je bezit niet meer veilig zijn.
Dus moest ik mijn zoon teleurstellen inzoverre hij van mij het verlossende woord wilde horen. Bij hem zorgt het voor stress en een algemene 'boosheid'. Anderen reageren angstig, en neigen richting een depressie. Helaas zijn er in ons deel van de wereld echter teveel mensen die denken dat ze onkwetsbaar zijn, omdat 'Daddy' hen te hulp zal schieten als ze in de problemen komen, waardoor ze kinderlijk roekeloos alles en iedereen op de horens nemen. Rutte waande zich de 'favoriete zoon' van Trump, en hij besefte blijkbaar niet dat wat Trump zei, over de noodzaak om de 'kemphanen' het dan maar uit te laten vechten, als ze niet wilden luisteren, net zo goed gericht was aan zijn adres. De schrik is groot, nu blijkt dat 'Daddy' hem, en zijn vrienden, Starmer, Macron, Schulz niet wil helpen.
Kies ik daarmee nou de kant van Trump? Nee. Ik verhelder alleen zijn benadering vanuit een 'denkraam'. En als je had opgelet, dan had je geweten hoe hij omgaat met dit soort kwesties. Zijn opvattingen over 'zorgplicht' vallen niet samen met die van mensen die opgroeiden in een samenleving waar de 'pampers' niet aan te slepen zijn. 'Mummy' von der Leyen zit er *volkomen* anders in. Voor haar zijn de 'kinderen' heiligen, die op elke denkbare wijze beschermd dienen te worden tegen de 'Boze Buitenwereld', en om dat te optimaliseren plaatst ze de 'Familie' centraal, en op een voetstuk, waarbij de 'kinderen' hun soevereiniteit kwijtraken, in ruil voor een 'gewatteerd' leven.
Zeker, dat 'frame', die 'karikatuur', dat 'denkraam' is niet dekkend in een wereld die al behoorlijk complex is, en met elke nieuwe dag nog chaotischer wordt. Zowel Trump als von der Leyen zijn 'Rules Based'. Zij zijn de 'Parent', het is hún 'Huis', en het zijn hún 'Regels'. Ik ontleen deze benadering niet uniek aan Trump's uitspraak, maar meer nog aan wat de Canadese psychiater Eric Berne neerpende in boeken die de basis vormden voor wat bekend staat onder de naam 'Transactionele Analyse'. Bij het 'grote publiek' beter bekend van een 'bestseller' met de titel 'I'm OK, you're OK', geschreven door een collega van Berne. Het waren zo'n beetje de laatste stuiptrekkingen van een Freudiaanse benadering van de mens, in hun ogen bekrachtigd door het werk van de neuroloog en hersenchirurg Wilder Penfield. Het hele veld van de menswetenschappen, nadrukkelijk met inbegrip van de pedagogie, raakte echter in de ban van de 'Behavioristen', waardoor het wellicht ook lastig te volgen is wat ik tracht voor het voetlicht te brengen. In het bijzonder indien u door uw opleiding 'expert' bent in een menswetenschappelijke discipline.
De 'Transactionele Analyse' is een hoopvolle, humanistische benadering van de mens, die tracht te verklaren waar 'schurend' gedrag vandaan komt. Berne's boek 'Games People Play' (een pocket) is verhelderend. Zoals DIT artikel het samenvat, ging Berne uit van drie markante 'Ego States'. De 'Parent', de 'Adult', en 'Child'. Met een belangrijk onderscheid tussen de 'strenge/straffende' ouder (parent), en de 'verzorgende' ouder (parent). Het zijn géén leeftijdsgebonden, of functionele omschrijvingen! Trump, wereldberoemd van zijn televisieserie 'The Apprentice', is een 'poster-child' voor de 'strenge/bestraffende' ouder. 'You are fired!' De hele Amerikaanse samenleving 'heult' met dat concept, waar mensen die 'gisteren' nog een gewaardeerde medewerker waren, 'vandaag' met hun doos vol persoonlijke eigendommen op straat worden gezet. De Europese samenleving staat stijf van de 'verzorging', en de pleitbezorgers die een almachtige EU uit de grond willen stampen venten juist uit dat dat Europa zo sterk maakt.
Volgen we Berne, dan zien we dat hij investeert in de 'Adult' als optimaal, het product van een 'Learned Concept'. Voor Berne is dat de benijdenswaardige 'Ego State'. En voor wie zich erin verdiept is het niet lastig om te zien waarom dat zo is. Het is de 'Adult' die bereid is, en in staat, om te 'Leren', en flexibel genoeg om te opteren voor 'Win-Win'. In elk geval zolang de ander ook een 'Adult' is. Maar, omdat hij of zij *door* de stadia van het 'Felt Concept' (de gehoorzaamheid, 'Child'), én het stadium van het 'Taught Concept', de doctrine, het dogma ('Parent') heen is gekomen om 'Adult' te worden, kan hij of zij ook terugschakelen, indien nodig. Terug naar 'Parent', indien de ander een 'Child' is. En dan zowel de 'strenge/bestraffende' ouder, als de 'verzorgende' ouder, naar behoefte. Hier: De behoefte van dat 'Child', en *niet* van de 'Parent', omdat de 'Adult' zich hier welbewust 'verlaagd' om aan de vraag te voldoen. Dat 'Child' dient 'streng/bestraffend', danwel 'zorgzaam', al naar gelang de situatie, benaderd te worden op weg naar de 'Adult' status aan het eind, waar dat 'Child', en de hele samenleving van profiteert als dat gerealiseerd wordt.
Geprojecteerd op de wereld van vandaag betekent het dat een samenleving in zijn geheel 'Adult' is, indien het 'Law Based' is, en niet 'Rules Based'. Van mijn kant blijf ik er maar op hameren dat de overheid haar burgers onder geen beding moet beschouwen als kinderen, en dat soevereine landen 'bemoederen' of 'bevaderen' geen pas heeft. Het is niet aan mij om met de beschuldigende vinger te wijzen naar mensen die, vanuit hun 'Goede Bedoelingen', het 'Behaviorisme' de sporen gaven, omdat manipulatieve technieken, gebaseerd op statistische uitkomsten, hen de modellen gaven die zicht boden op mooie mogelijkheden om mensen deze of gene kant op te 'Nudgen', maar het was een kardinale fout. En het gaat ons lelijk opbreken als we niet bij zinnen komen. Alleen weet ik niet hoe. Slaat 'Daddy' 'Mummy' tot moes? Zoekt 'Mummy' een huurmoordenaar om 'Daddy' om te leggen? Lopen de kinderen over 'Mummy' heen? Vermoorden ze 'Daddy' als was het een Grieks drama? Of trekt die hele disfunctionele familie nog één keer samen op om de volwassenen, én zichzelf uit te roeien?
Eén ding staat als een paal boven water: Ik kan er zelf niks aan veranderen, afgezien van blijven schrijven en waarschuwen. Met 'Ogen in mijn Achterhoofd', en oplettendheid om zelf geen 'Domme Dingen' te doen. Zoals in de val te trappen om zélf als een 'Parent' uit te pakken in conflicten met andere 'Parents'. Want daar komt niks dan ellende van.